Đầu năm 2026, phiên tòa sơ thẩm tại chi nhánh Andong của Tòa án Quận Daegu đã tuyên án trong vụ gian lận thi cử gây chấn động tại một trường THPT nữ ở TP Andong (tỉnh Gyeongsangbuk-do) : một giáo viên hợp đồng lĩnh 5 năm tù và bị tịch thu 31,5 triệu won, một phụ huynh bị phạt 4 năm 6 tháng tù, còn một nữ sinh 19 tuổi nhận 1 năm tù nhưng cho hưởng án treo 2 năm.

Ảnh minh họa: Một kỳ thi năng lực học thuật đại học thường niên tại Seoul, ngày 14/11/2024. AFP - SONG KYUNG-SEOK

Quảng cáo

Theo điều tra, phụ huynh và giáo viên chủ nhiệm đã 11 lần đột nhập trường trong giai đoạn 2023 – 2025, riêng thời gian nữ sinh theo học đã bảy lần lấy trộm đề thi giữa kỳ và cuối kỳ ; giáo viên cũng bị xác định nhận 31,5 triệu won qua 16 lần chuyển khoản để đổi lấy việc « tuồn/đánh cắp đề », giúp nữ sinh học trước câu hỏi – đáp án. Vụ việc bị phát giác ngày 04/07/2025 khi hệ thống an ninh kích hoạt đúng thời điểm tổ chức kỳ thi cuối kỳ.

Tại tòa, Chánh án tòa án nhấn mạnh vụ án đã « vi phạm nghiêm trọng niềm tin vào giáo dục », đồng thời các bị cáo « xâm phạm nghiêm trọng quyền được học tập và cơ hội được đánh giá công bằng của học sinh » ; ông cho rằng hành vi này đã gây « tuyệt vọng và phẫn nộ sâu sắc » cho học sinh và phụ huynh trong môi trường cạnh tranh, thậm chí làm tổn hại « lòng tự trọng nghề nghiệp » của nhiều giáo viên tận tâm.

Hội đồng xét xử cũng nêu việc giáo viên và nhân viên nhà trường bị hại kiến nghị xử phạt nghiêm khắc, và phụ huynh từng phá hủy một điện thoại di động bị coi là vật chứng ; tuy vậy, tòa xem xét tình tiết giáo viên cùng các bên liên quan đã thừa nhận hành vi, còn phụ huynh nộp 100 triệu won cho nhà trường như một phần khắc phục hậu quả.

Bản án không chỉ khép lại một vụ « lộ đề thi nội bộ » tưởng như chỉ là lời đồn trong hành lang lớp học, mà còn phơi bày mặt tối của « cuộc đua điểm số » khi chính người lớn – những người lẽ ra phải bảo vệ chuẩn mực công bằng – lại tham gia bẻ cong luật lệ để giành lợi thế cho con em mình. Tòa nhận định hành vi này xâm hại nghiêm trọng niềm tin xã hội vào giáo dục và tước đoạt quyền được đánh giá công bằng của học sinh học tập trung thực ; vì vậy, đây không còn là sai phạm nội bộ có thể xí xóa mà là vụ án hình sự liên quan đến hành vi xâm phạm niềm tin xã hội vào giáo dục và cần bị trừng phạt tương xứng.

Kỳ thi đại học toàn quốc tại Hàn Quốc

Nhưng Andong không phải một « tai nạn đơn lẻ ». Giáo dục Hàn Quốc là một lát cắt của thứ mà giới trẻ thường gọi bằng cái tên lạnh lùng : « địa ngục Joseon » – nơi tuổi trẻ bị nén lại trong một công thức gần như bất di bất dịch : học hết sức, thi bằng mọi giá, và vào đại học danh tiếng để đổi đời.

Hàn Quốc thuộc nhóm các nước OECD có tỷ lệ người trẻ tốt nghiệp bậc đại học/giáo dục bậc cao rất cao; nhưng nghịch lý nằm ở chỗ bằng cấp không có giá trị như nhau, khi trong tâm thức xã hội, tấm vé « đổi đời » thường gắn với SKY (Seoul National – Korea – Yonsei) và đường vào các chaebol – nơi lương thưởng, mạng lưới quan hệ và cơ hội thăng tiến tập trung mạnh.

Còn lại, một bộ phận lớn người tốt nghiệp các trường « khá – trung bình khá » vẫn phải vật lộn để đứng vững ở các thành phố lớn : làm thêm, đổi việc liên tục, kéo dài giờ làm, chấp nhận kiệt sức – bởi chi phí sinh hoạt, nhà ở và áp lực « phải thành công » không hề giảm đi chỉ vì đã có bằng đại học – tấm bằng chỉ là điểm khởi đầu, không phải lời hứa chắc chắn về cơ hội.

Trong bối cảnh ấy, kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia vì thế không còn là một bài kiểm tra thuần túy, mà trở thành « sự kiện quốc gia » khiến cả xã hội phải đổi nhịp để nhường đường cho sĩ tử : giao thông quanh điểm thi được yêu cầu hạn chế tiếng ồn, nhiều cơ quan – doanh nghiệp mở cửa muộn, cảnh sát sẵn sàng hỗ trợ thí sinh đến trễ, thậm chí các chuyến bay trên toàn quốc cũng bị điều chỉnh trong khung giờ thi nghe tiếng Anh để tránh tiếng động ảnh hưởng phòng thi.

Kéo dài khoảng 8 giờ, Suneung (Kỳ thi kiểm tra năng lực học thuật đại học – tương đương thi tốt nghiệp trung học) phủ từ tiếng Hàn, Toán, tiếng Anh đến lịch sử Hàn Quốc và ngoại ngữ thứ hai/chữ Hán, nhưng áp lực lớn nhất thường dồn vào những « câu hỏi sát thủ » – các câu hỏi cực khó (hay rơi vào Toán và tiếng Hàn), tỷ lệ làm đúng rất thấp, dùng để sàng lọc nhóm thí sinh top đầu.

Và chính vì các « câu sát thủ » bị xem là vượt khỏi phạm vi « học trong sách là đủ », học sinh lại phải lao vào cuộc đua ở lò luyện thi sau giờ học ; vòng xoáy ấy được nuôi bằng kỳ vọng và chi tiêu khổng lồ của gia đình, trong niềm tin rằng chỉ cần bước qua cánh cửa đại học danh tiếng, tương lai sẽ « mở khóa » – dù thực tế nhiều người trẻ sau đó vẫn mắc kẹt trong một thị trường lao động không phải lúc nào cũng trả kết quả tương xứng với những năm tháng đã đánh cược.

Hệ thống tuyển sinh đại học Hàn Quốc không dồn áp lực vào « một kỳ thi », mà kéo dài thành cuộc chạy marathon 3 năm. Bên cạnh tuyển sinh chính quy dựa nhiều vào kỳ thi năng lực đại học toàn quốc, Hàn Quốc còn có tuyển sinh sớm – nơi nhiều trường giảm tỷ trọng điểm thi chuẩn hóa và tăng vai trò của học bạ cùng các yếu tố như bài luận, phỏng vấn, đánh giá hồ sơ…

Nghe thì đa dạng và « nhân văn » hơn một kỳ thi duy nhất, nhưng mặt trái là : nếu hồ sơ học tập và hoạt động được cân nhắc nặng, học sinh buộc phải « giỏi đều – sạch đều – đẹp đều » trong thời gian dài. Một vết trượt điểm, một năm học không nổi bật, hoặc thiếu hoạt động phù hợp, « câu chuyện hồ sơ » có thể trở thành bất lợi. Thế là trường học biến thành nơi vừa học kiến thức, vừa chạy KPI (Key Performance Indicator – Chỉ số đánh giá kết quả) ; còn phụ huynh thì biến thành « quản lý dự án » của con – sắp lịch học thêm, định hướng chứng chỉ, chọn hoạt động, chọn chiến lược nộp hồ sơ.

Cơ chế « tối thiểu điểm thi toàn quốc » lại khiến « tuyển sinh sớm » không hẳn tách khỏi thi cử : nhiều học sinh vẫn phải ôn thi như điên để chốt ngưỡng trong kỳ thi toàn quốc, đồng thời vẫn phải duy trì học bạ và hồ sơ. Kết quả là áp lực bị kéo dài, chồng lớp – mảnh đất màu mỡ cho sợ hãi, so sánh, và đôi khi là những lựa chọn sai lầm.

Vụ án cung cấp đề cho hai chị em song sinh

Trong bối cảnh ấy, vụ hai học sinh song sinh của trường THPT nữ Sookmyung trở thành một biểu tượng khác của « cơn nghiện điểm số » : khi cuộc đua quá khốc liệt, người ta sẽ tìm cách bẻ lái hệ thống thay vì chịu thua nó. Dư luận Hàn Quốc từng dậy sóng vì trường hợp hai chị em song sinh bị phát hiện liên quan gian lận điểm/đề, kéo theo trách nhiệm của người lớn và câu hỏi lớn hơn : vì sao một ngôi trường, một cộng đồng giáo dục, lại có thể để « một lợi thế bất công » tồn tại đủ lâu để làm tổn thương hàng trăm học sinh khác ?

Theo hồ sơ vụ án được truyền thông Hàn Quốc tường thuật, người cha – khi đó là trưởng bộ phận giáo vụ – bị xác định đã cung cấp thông tin đề/đáp án cho hai con sinh đôi để các em làm bài trong nhiều kỳ kiểm tra định kỳ, khiến hoạt động đánh giá học lực của nhà trường được xem là « bị cản trở ».

Không phải ngẫu nhiên mà vụ việc gây phẫn nộ diện rộng : trong cuộc đua mà chỉ cần chênh vài câu là có thể đổi thứ hạng, « đáp án đi trước một bước » đồng nghĩa với việc tước mất cơ hội công bằng của hàng trăm học sinh khác. Tòa án đã tuyên những bản án nặng cho người lớn : bản án dành cho người cha được giữ nguyên ở mức tù giam ba năm theo phán quyết tối cao năm 2020, như một thông điệp rằng đây không còn là « sai phạm học đường » có thể xử lý nội bộ.

Còn với hai nữ sinh, quá trình tố tụng kéo dài nhiều năm : từ bản án sơ thẩm, phúc thẩm (giảm nhẹ so với sơ thẩm), cho tới khi Tòa Tối cao chốt lại vào ngày 24/12/2024, giữ nguyên mức một năm tù nhưng cho hưởng án treo ba năm đối với mỗi người nhờ một phần cáo buộc bị hủy và điều chỉnh, khép lại hành trình pháp lý dai dẳng của một vụ án đã làm lung lay niềm tin vào « độ sạch » của học bạ.

Điều khiến những vụ như vậy đặc biệt đáng sợ không chỉ là kết quả cuối cùng (ai đỗ, ai trượt), mà là dư chấn tâm lý : học sinh chăm chỉ cảm thấy nỗ lực của mình bị phản bội ; phụ huynh hoang mang vì không biết « công bằng » nằm ở đâu ; còn nhà trường bị đặt trong nghi ngờ về sự minh bạch. Và khi niềm tin sụp xuống, xã hội sẽ lại trượt về một kết luận cay đắng : « Không phải ai học giỏi cũng thắng, mà ai có lợi thế mới thắng » – đúng thứ cảm giác bất lực đã nuôi dưỡng cụm từ « địa ngục Joseon ».

Vụ trộm đề đại học năm 1992

Đỉnh điểm của ký ức tập thể về nỗi ám ảnh đề thi chính là vụ « trộm đề Đại học » năm 1992, sau khi phát hiện đề bị mất ngay trước kỳ thi, khiến lịch thi phải thay đổi, hàng chục nghìn thí sinh bị ảnh hưởng, và cuối cùng trở thành một vụ việc để lại dấu hỏi kéo dài về năng lực bảo mật và tính công bằng.

Đề thi của đợt 2 bị phát hiện biến mất tại một cơ sở liên quan ở Bucheon, buộc nhà chức trách phải hoãn toàn bộ kỳ thi và dời lịch sang 10/2/1992, khiến hơn 27.000 thí sinh bị đảo lộn kế hoạch và tâm lý. Cuộc điều tra khi đó tập trung vào một nhân viên bảo vệ họ Jeong trực đêm – người bị nghi có điều kiện tiếp cận đề – nhưng do lời khai mâu thuẫn và thiếu chứng cứ để xác định đường đi của đề (cũng như khả năng đề bị tuồn ra ngoài), vụ việc rốt cuộc không thể khởi tố và trở thành án tồn, trong bối cảnh còn ghi nhận việc một người phụ trách an ninh/vận chuyển đề tử vong trong quá trình điều tra.

Cú sốc năm đó đã dẫn đến những thay đổi mang tính « hệ thống » về quy trình, dự phòng và vận chuyển đề trong các năm sau – như một cách thừa nhận rằng khi một kỳ thi bị đẩy lên thành cửa sinh tử, chỉ một lỗ hổng nhỏ cũng đủ gây khủng hoảng xã hội.

Đã hơn 30 năm trôi qua từ vụ trộm đề thi đại học, vụ án Andong lại nhắc lại rằng bài toán cốt lõi vẫn chưa biến mất : cạnh tranh càng bị nén vào những cánh cửa hẹp (đại học danh tiếng – việc làm chaebol – khả năng sống ở đô thị lớn), thì động lực « lách – gian – mua lợi thế » càng có đất sống.

Nếu muốn giảm những vụ Andong tiếp theo, Hàn Quốc không thể chỉ trông vào án phạt sau khi chuyện đã xảy ra ; cần cả một chuỗi cải cách để làm cho con đường thành công bớt độc đạo, minh bạch hóa đánh giá học bạ/hồ sơ, giảm động cơ chạy « thành tích trình diễn », và quan trọng nhất : trả lại cho tuổi trẻ quyền được học – thay vì chỉ được thi.